Een goed legionellabeheer bestaat uit verschillende onderdelen. Denk aan het controleren van temperaturen, het doorspoelen van weinig gebruikte tappunten en het onderhouden van de leidingwaterinstallatie. Toch kunt u op basis van deze maatregelen niet met zekerheid vaststellen of er legionellabacteriën in het water aanwezig zijn. Daarvoor is watermonstername nodig. Door op zorgvuldig gekozen locaties watermonsters te nemen en deze in een laboratorium te laten analyseren, krijgt u inzicht in de actuele microbiologische kwaliteit van het leidingwater.
Wat is een watermonster?
Bij een watermonster wordt een hoeveelheid water afgenomen bij een tappunt in de leidingwaterinstallatie. Dit kan bijvoorbeeld een douche, kraan of ander relevant tappunt zijn. Het monster wordt vervolgens onder gecontroleerde omstandigheden naar een geaccrediteerd laboratorium vervoerd. Daar wordt onderzocht of legionellabacteriën aanwezig zijn en, zo ja, in welke concentratie. Het resultaat wordt uitgedrukt in kolonievormende eenheden per liter, afgekort als kve/l. Voor prioritaire instellingen geldt dat bij een overschrijding van de wettelijke norm van 100 kve/l maatregelen moeten worden genomen. Afhankelijk van de hoogte en aard van de overschrijding kunnen daarnaast meldings- en vervolgverplichtingen gelden.
Waarom zijn watermonsters zo belangrijk?
Legionellabacteriën zijn niet zichtbaar met het blote oog. Ook ruikt of proeft u meestal niet dat het water besmet is met de legionellabacterie. Een leidingwaterinstallatie kan er technisch goed uitzien, terwijl zich op bepaalde plaatsen toch bacteriegroei voordoet. Watermonsters zijn daarom onmisbaar om vast te stellen of de toegepaste beheersmaatregelen in de praktijk voldoende effect hebben.
Monstername kan onder andere helpen om:
- Een besmetting tijdig te signaleren: laboratoriumonderzoek maakt duidelijk of legionellabacteriën in het water aanwezig zijn
- Beheersmaatregelen te controleren: de uitslagen geven inzicht in de werking van bijvoorbeeld spoelmaatregelen en temperatuurbeheer
- Risicolocaties te herkennen: terugkerende afwijkingen bij hetzelfde tappunt kunnen wijzen op een technisch of beheersmatig probleem
- Gerichte maatregelen te nemen: op basis van de resultaten kan worden bepaald waar aanvullend onderzoek of een aanpassing nodig is
- Aan verplichtingen te voldoen: prioritaire instellingen moeten periodiek watermonsters laten nemen volgens hun risicoanalyse en beheersplan
Waar en hoe vaak worden de watermonsters genomen?
Het is niet voldoende om willekeurig enkele kranen te bemonsteren. De monsterpunten moeten aansluiten op de risico’s binnen de installatie. Daarom worden ze bepaald aan de hand van de legionellarisicoanalyse en het legionellabeheersplan. Er wordt bijvoorbeeld gekeken naar aerosolvormende tappunten, leidingdelen met een ongunstige temperatuur, weinig gebruikte tappunten en plaatsen waar eerder afwijkende resultaten zijn vastgesteld. Ook de omvang en het gebruik van de installatie spelen een rol. Een hotel met veel douches vraagt bijvoorbeeld om een andere bemonsteringsstrategie dan een kleinschalige zorglocatie.
Prioritaire instellingen, zoals ziekenhuizen, zorginstellingen, hotels, campings, sauna’s en zwembaden, hebben aanvullende wettelijke verplichtingen voor legionellapreventie. Zij moeten ieder half jaar voldoende watermonsters laten nemen. De monstername moet worden uitgevoerd door een daarvoor geaccrediteerde organisatie of persoon. Ook de analyse moet plaatsvinden bij een geaccrediteerd laboratorium. Voor niet-prioritaire locaties geldt niet altijd dezelfde verplichte frequentie. Wel heeft de eigenaar of beheerder een zorgplicht voor veilig leidingwater.
Watermonstername is geen losstaande maatregel
Een gunstige monsteruitslag betekent niet automatisch dat er nergens in de installatie risico’s aanwezig zijn. Een watermonster is een momentopname van een specifiek tappunt. Daarom moet monstername altijd onderdeel zijn van een breder legionellabeheer. Een actuele risicoanalyse, een praktisch beheersplan, correcte temperatuurinstellingen en een goede registratie blijven noodzakelijk. Wordt een overschrijding gevonden? Dan moet worden onderzocht waardoor deze is ontstaan. Mogelijk zijn aanvullende spoelmaatregelen, desinfectie, herbemonstering of technische aanpassingen nodig. Alleen de installatie doorspoelen biedt namelijk geen structurele oplossing.
Legionella-watermonsters laten nemen door Aqua D&S?
Aqua D&S helpt u bij het controleren en beheersen van de waterkwaliteit binnen uw organisatie. Wij bepalen geschikte monsterpunten, verzorgen een deskundige watermonster afname en zorgen dat de monsters correct worden onderzocht. Bij een afwijkende uitslag adviseren wij u over passende vervolgstappen. Wilt u watermonsters laten nemen of heeft u vragen over de benodigde frequentie? Neem contact met ons op.